Op woensdag 16 april, midden in de Stille Week voorafgaand aan Pasen, stond de sessie van GoedeMorgenCommissaris in het teken van vergeving. Een thema dat diepgeworteld is in religieuze tradities, maar zelden expliciet besproken wordt binnen de context van toezicht en bestuur. Onder leiding van Onno gingen Henk Leegte, predikant in de doopsgezinde gemeente van Amsterdam, en Lodewijk Heijmans van den Berg, commissaris en voormalig advocaat, in gesprek over de betekenis en toepassing van vergeving in bestuurlijke contexten.

Schuld, schaamte en de weg naar vergeving

Henk Leegte gaf een theologische en filosofische inleiding op het begrip vergeving. Hij benadrukte dat vergeving pas mogelijk is wanneer schuld wordt erkend, maar dat schuld zelf een complex en soms beladen begrip is. “Schuld kan mensen verlammen,” stelde hij, “en soms zelfs een excuus worden om niet in beweging te komen.” Hij pleitte voor een onderscheid tussen schuld en tragiek, en waarschuwde voor het verlies van nuance wanneer schuld als enige lens wordt gebruikt om menselijk falen te duiden.

Ook schaamte speelt een grote rol in het proces van vergeving. Leegte maakte onderscheid tussen echte en onechte schaamte: “Echte schaamte is: dit wil ik niet zijn. Onechte schaamte is: dit vinden de buren schandalig.” Hij benadrukte dat vergeving geen oppervlakkige handeling is, maar een proces dat vraagt om berouw, erkenning en herstel. “Vergeving is pas echt wanneer je samen door de pijn heen gaat.”

Vergeving in de boardroom: zakelijke versus persoonlijke misstappen

Lodewijk Heijmans van den Berg bracht het thema naar de bestuurlijke praktijk. Hij maakte onderscheid tussen zakelijke fouten – zoals strategische missers – en persoonlijke misstappen, zoals grensoverschrijdend gedrag. In het eerste geval is er vaak ruimte voor herstel en een tweede kans. “Een CEO wordt niet bij de eerste fout ontslagen,” aldus Heijmans. “Er is ruimte voor transparantie en correctie.”

Bij persoonlijke misstappen ligt dat anders. Heijmans signaleerde een toenemende onversoenlijkheid in de maatschappij, mede gevoed door media en sociale media. “We leven in een tijd van ‘one strike you’re out’,” stelde hij. “Maar ook iemand die gestraft is, verdient een kans om opnieuw te beginnen.” Hij deelde het voorbeeld van een bestuurder die na het uitzitten van zijn straf nooit meer een functie kreeg, ondanks zijn spijt en herstel.

De rol van de raad van commissarissen (RvC) is hierin cruciaal. Heijmans pleitte voor moed en morele reflectie binnen de raad: “Waar trek je de lijn? En voer je het gesprek pas als het misgaat, of ook preventief tijdens een heidag?” Hij benadrukte het belang van het benoemen van waarden en het creëren van ruimte voor dialoog, ook buiten de formele vergaderstructuur.

De menselijke maat en het belang van reflectie

Beide sprekers kwamen samen in hun pleidooi voor de menselijke maat. Leegte introduceerde het bijbelse beeld van de driehoek: ik, de ander en de Ander (God of het leven zelf). “Als één van die zijden te groot wordt, raakt de balans zoek.” Hij pleitte voor regelmatige reflectie, bijvoorbeeld in een kerkelijke setting of tijdens bezinningsmomenten met collega’s.

Heijmans sloot zich daarbij aan en benadrukte het belang van het kennen van elkaars waarden binnen een raad. “Wat vind je acceptabel? Wat niet? En durf je dat hardop uit te spreken?” Hij wees op de rol van de voorzitter in het faciliteren van deze gesprekken en waarschuwde voor juridische bepalingen die te ruim zijn geformuleerd, zoals ‘individual misconduct’, die ruimte laten voor willekeur.

Tot slot

De sessie eindigde met een oproep tot persoonlijke reflectie: “Heb ik de laatste tijd iemand vergeven?” Onno deelde zijn eigen ervaring en noemde vergeving een cadeau – niet alleen voor de ander, maar ook voor jezelf. In een tijd waarin oordelen snel worden geveld en fouten hard worden afgestraft, pleitten de sprekers voor mildheid, moed en het gesprek. Niet om fouten te vergoelijken, maar om ruimte te maken voor herstel en groei.

De sessie bood een waardevolle verdieping op een thema dat in de bestuurlijke praktijk vaak onderbelicht blijft. Vergeving is geen zwakte, maar een krachtig instrument voor leiderschap, reflectie en verbinding.

Voor meer informatie over ons wekelijks actualiteitenprogramma GoedeMorgenCommissaris zie hier.