Op 14 januari trapten we het nieuwe jaar af met een sessie die wetenschap en praktijk samenbracht: Neurologie in de boardroom – We laten veel meer zien dan we denken. Het onderwerp raakt de kern van toezicht: niet alleen wat er gezegd wordt, maar ook hoe het gezegd wordt. Want in de boardroom is non-verbale communicatie vaak bepalend voor invloed, samenwerking en besluitvorming.
Voor deze sessie hadden we twee bijzondere gasten: Jitske Koeleman, cognitief psychologe en specialist in non-verbale communicatie, met een achtergrond in neuropsychologie en jarenlange ervaring in het analyseren van lichaamstaal en micro-expressies. En Tjalling Tiemstra, ervaringspartner, voorzitter van de raad van toezicht van het Shell Pensioenfonds en voormalig commissaris bij onder meer AFM, Ballast Nedam en ABN AMRO. Hij bracht de praktijkervaring van de boardroom in en reflecteerde op de betekenis van deze inzichten voor toezicht.
Wat ons gezicht onbewust vertelt
Onze gezichten verraden meer dan we beseffen. Volgens Jitske Koeleman is er een persoonlijk non-verbaal repertoire (PNR): patronen van microbewegingen in het gezicht die onbewust steeds terugkomen. Deze expressies beïnvloeden hoe wij overkomen, hoe anderen ons ervaren en zelfs hoe gesprekken verlopen. Het is wetenschappelijk onderbouwd en onderzocht door de Universiteit van Amsterdam en de Insa Stichting.
Jitske onderscheidt vier typen non-verbale voorkeuren:
- Aanpassen – Ontspanning in oogleden, rustig tempo, gevoelsgericht. Kan passief lijken, maar is vaak een rots in de branding.
- Handelen – Wenkbrauwen omhoog, hoog tempo, resultaatgericht. Actief en doelbewust.
- Analyseren – Aanspanning van oogleden, focus op inhoud, grip op communicatie. Kan koel overkomen.
- Toenaderen – Mondhoeken omhoog, relatiegericht, sfeerbewaker. Soms verkeerd geïnterpreteerd als ‘niet serieus nemen’.
Hoe meer druk er op een situatie staat, hoe sterker deze expressies zichtbaar worden. En nee, ze zijn niet te manipuleren: het gaat om onbewuste patronen.
De impact op besluitvorming in de boardroom
Waarom is dit relevant voor commissarissen? Tjalling Tiemstra benadrukte dat in de boardroom vaak de inhoud domineert, terwijl signalen in het proces – zoals non-verbale communicatie – cruciaal zijn. “We blijven te lang hangen in de agenda, terwijl de spanning in de kamer zichtbaar is,” aldus Tiemstra. Het herkennen van deze signalen helpt om tijdig te interveniëren en escalatie te voorkomen.
De voorzitter speelt hierin een sleutelrol: het proces bewaken, signalen benoemen en ruimte creëren voor reflectie. Voor leden geldt: wees voorzichtig met directe confrontatie. Soms is een koffiepauze het juiste moment om te checken wat er speelt. Escalatiecompetentie – weten wanneer en hoe je intervenieert – is essentieel.
Hoe vertaal je inzicht naar actie?
Hoe vertaal je deze inzichten naar de praktijk van toezicht? Tijdens de discussie kwamen verschillende handvatten naar voren die direct toepasbaar zijn in de boardroom:
- Benoem wat je zelf laat zien: Een simpele constatering kan spanning wegnemen. Zoals Jitske het verwoordde:
“Wat je zelf laat zien, beïnvloedt de ander. Spreek het uit en zie hoe spanning verdwijnt.” - Kies het juiste moment: Niet alles hoeft plenair. Soms is één-op-één effectiever.
- Bewustzijn bij diversiteit: Culturele verschillen beïnvloeden interpretatie van gezichtsuitdrukkingen. Oordeel niet te snel.
- Reflecteer op jezelf: Bekijk eens een opname van een vergadering. Het kan confronterend zijn, maar levert waardevolle inzichten op.
De onderstroom doet ertoe
Non-verbale communicatie blijkt een krachtige factor in de dynamiek van de boardroom. Het herkennen van patronen en het bewust omgaan met signalen kan bijdragen aan betere samenwerking en besluitvorming. Deze sessie liet zien dat de onderstroom niet genegeerd mag worden – want wat we niet zeggen, zegt vaak het meest.
Voor meer informatie over ons wekelijks actualiteitenprogramma GoedeMorgenCommissaris zie hier.