De sessie stond in het teken van vertrouwen als basisvoorwaarde voor zowel de kwaliteit van toezicht als de wendbaarheid van organisaties. Monique van Dijken Eeuwijk, advocaat, toezichthouder en kwartiermaker van het Trust First Initiative, schetste hoe zij in haar werk ziet dat Nederland steeds verder doorslaat in controle. Volgens haar ontstaat hierdoor een cultuur waarin organisaties nauwelijks meer ruimte ervaren om verantwoord risico te nemen. Zij benadrukte dat vertrouwen geen abstract ideaal is, maar een randvoorwaarde voor innovatie en maatschappelijke vitaliteit. Conny Dorrestijn, ervaren toezichthouder en actief in de fintechsector, herkende dat controle in veel raden van commissarissen de overhand krijgt. Zij merkte op dat “wantrouwen eenvoudiger is dan vertrouwen”, omdat het minder vraagt van reflectie, duiding en dialoog. Daarmee werd de ondertoon gezet voor een sessie waarin helder werd dat het huidige systeem onder druk staat en versterking van vertrouwen noodzakelijk is.
De rol van commissarissen in het herstellen van balans
Commissarissen kunnen actief een bijdrage leveren aan het herstellen van de balans tussen vertrouwen en controle. Van Dijken Eeuwijk stelde dat veel toezichthouders en bestuurders geconditioneerd zijn om direct een oordeel te vormen. Volgens haar ligt juist daar een belangrijke sleutel: door eerst te begrijpen en dan pas te beoordelen ontstaat ruimte voor nuance en samenwerking. Dorrestijn illustreerde dit met voorbeelden uit zowel grote financiële instellingen als jonge technologiebedrijven, waar een sterk regel gedreven werkwijze professionals soms belemmert om zelfstandig te handelen. Beide sprekers benadrukten dat commissarissen hierin verschil kunnen maken door signalen van vertrouwen en wantrouwen bewust te herkennen, door te vragen wanneer iets wringt en professionals de ruimte te geven hun eigen morele en professionele oordeel te gebruiken. Technologie kan daarbij volgens Dorrestijn een ondersteunend element zijn, mits toezichthouders bereid zijn zich te verdiepen in nieuwe ontwikkelingen in plaats van afstand te houden uit onzekerheid.
De bredere maatschappelijke context
Ook werd er ingezoomd op de maatschappelijke dynamiek waarin organisaties opereren. Van Dijken Eeuwijk benoemde hoe snelle oordelen, door de media, politiek en samenleving, bijdragen aan een klimaat waarin wantrouwen eerder wordt versterkt dan doorbroken. Zij wees op de sectoroverstijgende aanpak van het Trust First Initiative, waarin onderwijs, wetenschap, technologie en maatschappelijke beeldvorming worden verbonden om vertrouwen op meerdere niveaus te versterken. Dorrestijn vulde aan dat individualisering en defensieve reflexen het voor professionals moeilijk kunnen maken om verantwoordelijkheid te nemen. Juist daarom, zo benadrukten beiden, vereist modern toezicht dat commissarissen niet alleen controleren, maar ook bijdragen aan het gesprek over bedoeling, proportionaliteit en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarmee werd duidelijk dat vertrouwen geen geïsoleerd thema is, het is niet los te zien van bredere maatschappelijke en organisatorische patronen.
Aanzet tot handelen en vervolg
De sessie werd afgesloten met een oproep om vertrouwen niet slechts te bespreken, maar ook actief in de praktijk te brengen. Van Dijken Eeuwijk moedigde de deelnemers aan om al in hun eerstvolgende interactie bewust te kiezen voor een open houding, gebaseerd op nieuwsgierigheid en de veronderstelling dat de ander het goede probeert te doen. Dorrestijn benadrukte dat dit vraagt om moed en om het loslaten van de illusie dat alles beheersbaar is. De sprekers nodigden deelnemers uit om kennis te nemen van de initiatieven binnen Trust First en bij te dragen aan de beweging richting een cultuur waarin vertrouwen de ruimte krijgt om te groeien. Zo eindigde de sessie met de gedeelde overtuiging dat commissarissen een belangrijke rol kunnen spelen in het versterken van vertrouwen binnen organisaties en in de samenleving als geheel.
Voor meer informatie over ons wekelijks actualiteitenprogramma GoedeMorgenCommissaris zie hier.