In deze editie van GoedeMorgenCommissaris stond de betekenis van verzuim centraal vanuit het perspectief van toezicht en governance. Niet de vraag hoe verzuim kan worden gemanaged, maar wat verzuim zegt over leiderschap en organisatiecultuur vormde de rode draad. Rianne Baan, algemeen directeur van Falke & Verbaan, en Frederieke Leeflang, ervaren bestuurder en toezichthouder, gingen met elkaar in gesprek over de invloedssfeer van de commissaris bij dit thema. Daarbij werd verzuim nadrukkelijk geplaatst in de context van gedrag, voorbeeldrol en normstelling aan de top.

Verzuim losmaken van ziekte

Rianne Baan schetste dat verzuim in veel organisaties nog altijd primair wordt benaderd als een medisch of juridisch vraagstuk. Tegelijkertijd is bekend dat een groot deel van de werkende bevolking functioneert met een chronische aandoening, terwijl het gemiddelde verzuim in Nederland relatief beperkt blijft. Dat gegeven maakt volgens haar duidelijk dat ziekte en verzuim niet samenvallen. De doorslaggevende factor is niet wat iemand heeft, maar hoe iemand zich verhoudt tot het werk, de leidinggevende en de organisatie.

Vanuit dat perspectief is verzuim eerder een gedragsreactie dan een medische uitkomst. Factoren als ervaren autonomie, zingeving, rechtvaardigheid en sociale veiligheid blijken sterk bepalend voor de vraag of medewerkers betrokken blijven of zich juist terugtrekken. Verzuim fungeert daarmee als signaal van onderliggende spanningen in de organisatie, die zich niet laten oplossen met aanvullende procedures of interventies alleen.

De ‘werkjas’ en het ongemakkelijke gesprek

In het gesprek werd het beeld gebruikt van de werkjas: de mate waarin iemand zich nog passend en comfortabel voelt in zijn of haar rol en werkomgeving. Wanneer die jas begint te knellen, is het gesprek daarover vaak lastig. Medewerkers vinden het moeilijk om hun twijfel, frustratie of verminderde motivatie te benoemen, terwijl leidinggevenden geneigd zijn het onderwerp te vermijden zolang prestaties nog acceptabel lijken.

Juist daar ontstaat volgens Rianne Baan het risico op verzuim. Niet omdat mensen direct ziek zijn, maar omdat het ongemak zich opstapelt en uiteindelijk een uitweg zoekt. Voor toezichthouders is dit relevant omdat het laat zien dat verzuim vaak het eindpunt is van een langer proces, waarin signalen eerder zichtbaar waren maar onvoldoende zijn opgepakt.

Wat verzuimcijfers verhullen

Een belangrijk thema was de manier waarop verzuim in de boardroom wordt besproken. Vaak ligt de nadruk op één kerngetal: het verzuimpercentage. Rianne Baan benadrukte dat dit gemiddelde weinig zegt zonder duiding. Minstens zo relevant zijn andere indicatoren, zoals meldingsfrequentie, duur van het verzuim en het aandeel medewerkers dat in een jaar helemaal niet verzuimt.

Daarnaast werd stilgestaan bij verschillen tussen organisatieonderdelen. Hoge of lage gemiddelden kunnen maskeren dat verzuim zich concentreert bij specifieke teams of leidinggevenden. Juist die verschillen geven inzicht in cultuur, leiderschap en de mate waarin gedrag bespreekbaar is. Voor toezichthouders ligt hier een duidelijke opdracht: niet alleen kennisnemen van cijfers, maar vragen stellen over patronen, oorzaken en betekenis.

Spanning in de toezichthoudende rol

Frederieke Leeflang bracht het perspectief van de toezichthouder in. Zij schetste de spanning die commissarissen vaak ervaren bij dit onderwerp. Enerzijds is er de natuurlijke neiging om zorgvuldig en empathisch om te gaan met verzuim, mede vanuit de werkgeversrol. Anderzijds vraagt goed toezicht ook om scherpte en het benoemen van patronen die op de lange termijn schadelijk zijn voor de organisatie.

Zij gaf aan dat verzuim in raden van commissarissen regelmatig wordt gelegitimeerd met externe verklaringen, zoals maatschappelijke druk, personeelsschaarste of toegenomen complexiteit. Hoewel die factoren reëel zijn, schuilt daarin het risico dat het eigen handelingsvermogen uit beeld verdwijnt. De kernvraag voor toezichthouders is dan ook niet alleen wat overkomt ons, maar wat accepteren en normaliseren wij als organisatie?

Voorbeeldgedrag en normstelling aan de top

Een terugkerend punt in het gesprek was de rol van bestuurders en toezichthouders als cultuurdragers. Hun gedrag, expliciet en impliciet, bepaalt in hoge mate wat als normaal wordt gezien. Wordt verzuim aan de top gezien als iets onvermijdelijks, of wordt het verbonden aan vragen over betrokkenheid, verantwoordelijkheid en onderlinge aanspreekbaarheid?

Rianne Baan benadrukte dat cultuurverandering niet begint bij programma’s of campagnes, maar bij consistent voorbeeldgedrag. Voor toezichthouders betekent dit dat zij ook hun eigen aannames en reflexen onder de loep moeten nemen. De manier waarop in de RvC over verzuim wordt gesproken, werkt door in de rest van de organisatie.

Verzuim als spiegel van organisatiecultuur

In de afronding werd duidelijk dat verzuim zelden een op zichzelf staand probleem is. Organisaties met structureel hoog verzuim laten vaak ook op andere terreinen tekenen zien van vermijdend gedrag, beperkte aanspreekbaarheid of het stapelen van processen om onderliggende spanningen te dempen. Zonder aandacht voor gedrag en cultuur blijven interventies oppervlakkig en tijdelijk.

Voor commissarissen ligt hier een wezenlijke verantwoordelijkheid. Niet door oplossingen aan te dragen, maar door het juiste gesprek te voeren, de juiste vragen te stellen en ruimte te creëren voor reflectie bij het bestuur. Verzuim wordt daarmee geen technisch dossier, maar een strategisch thema dat raakt aan de kern van leiderschap.

Tot slot

Deze editie van GoedeMorgenCommissaris liet zien dat verzuim een krachtige indicator is van hoe organisaties worden geleid. Wie bereid is voorbij de cijfers te kijken, ziet in verzuim een spiegel van cultuur, gedrag en voorbeeldrol. Voor toezichthouders vraagt dat moed: om niet te blijven hangen in verklaringen, maar het ongemakkelijke gesprek te voeren over normstelling, leiderschap en verantwoordelijkheid. Juist daar ligt de mogelijkheid om duurzame invloed uit te oefenen.

Voor meer informatie over ons wekelijks actualiteitenprogramma GoedeMorgenCommissaris zie hier.