In het documentairepaviljoen van IDFA kwamen zeventig Hemingway alumni samen voor een middag waarin cultuur, reflectie en toezicht elkaar versterkten. Het thema Tegenspraak stond centraal: een onderwerp dat in een tijd van polarisatie en druk op besluitvorming steeds crucialer wordt voor commissarissen en toezichthouders.

De kracht van tegengeluid

Filosoof en schrijver Johan van de Gronden leidde de middag. Vanuit zijn lange staat van dienst binnen maatschappelijke organisaties besprak hij hoe je ruimte creëert voor perspectieven die spanning kunnen oproepen, en welke rol moed, zelfkennis en emotionele regulatie daarbij spelen.
Samen met Hemingway curatoriumleden Wilma Gillis-Burleson, Tjalling Tiemstra en Jan van der Kolk onderzocht hij hoe toezicht effectiever wordt wanneer kritische geluiden werkelijk gehoord mogen worden.

Documentaires als spiegel

Drie korte documentaires vormden de opmaat voor verdieping. Ze boden ieder een andere lens op conflict, loyaliteit en moed.

• A Move – Elahe Esmaili (Iran)
  Over een jonge vrouw die binnen haar familie haar keuze toelicht om geen hoofddoek meer te dragen. De film raakte aan thema’s als autonomie, loyaliteit en sociale druk.
• What’s the Film About? – Poorva Bhat (India)
  Een openhartige dialoog over grensoverschrijdend gedrag, waarin kwetsbaarheid en het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen centraal staan.
• Battle – Clara Lazarim e.a. (Brazilië) 
  Een Braziliaanse straatscène die ontspoort door politieke spanning. Johan legde hierbij de link met Aristoteles: het publieke debat als plek waar luisteren essentieel is om verhitting te vermijden.

Waarom tegenspraak onmisbaar is

Tegenspraak bleek tijdens de gesprekken geen abstract begrip, maar een noodzakelijke voorwaarde voor goed bestuur. Zonder kritische reflectie ontstaat schijnzekerheid, terwijl juist in complexe governancevraagstukken een tegenstem helpt om risico’s zichtbaar te maken en morele keuzes te verhelderen.

Wat de gesprekken opleverden

Onder leiding van Johan ontstond een rijke uitwisseling waarin deelnemers ook hun eigen ervaringen en twijfels inbrachten. Belangrijke inzichten die naar voren kwamen:

• Begrip van context – cultureel, relationeel en hiërarchisch – is nodig om tot goed oordeel te komen.
• Moed blijft een basisvoorwaarde: tegenspraak geven én ontvangen vraagt durf en zelfbeheersing.
• Zelfkennis helpt om aannames te herkennen en open te blijven staan voor andere perspectieven.
• Een veilige setting maakt het mogelijk dat discussies constructief blijven.
• Tegenspraak kent vele vormen; de kunst is aanvoelen wat een situatie nodig heeft.
• Procesbewustzijn vergemakkelijkt het omgaan met spanning en versterkt de kwaliteit van het gesprek.