De sessie startte met een korte introductie op het taoïsme: een filosofische traditie die ruim 2500 jaar geleden ontstond in China, als reactie op maatschappelijke rigiditeit en voortdurende conflict. Remco Liu‑van Dorp benadrukte dat we niet spraken over religie, maar over een filosofische manier van kijken die kan helpen om beter te navigeren in complexe bestuurlijke contexten. Zijn centrale vraag: wat kunnen commissarissen leren van een denkwijze die waarnemen, timing en het vermijden van onnodige interventies centraal stelt?

De metafoor van het visje

Als startpunt gebruikte Remco een klassieke metafoor van Lao Tzu (Laozi): “Een groot land regeren is als het bakken van een klein visje.” Daarbij gaat het niet om gemakzucht, maar om het vinden van de juiste maat. Te vaak ingrijpen doet meer kwaad dan goed; te weinig is riskant. Het beeld resoneerde bij veel deelnemers: ook in toezicht kan overmatige bemoeienis het werk van bestuurders ondermijnen, terwijl te grote afstand kan leiden tot gemiste signalen. Volgens Remco is de kern sensitief besturen: precies voldoende aandacht, in het juiste ritme, op het juiste moment.

Vakmanschap, ego en spontaniteit

Een belangrijk aspect van taoïstisch handelen is spontane vaardigheid. Remco illustreerde dit met het bekende verhaal van Kok Ding, die runderkarkassen ontleedt zonder ooit zijn mes te hoeven slijpen. Niet omdat hij niets doet, maar omdat techniek, ervaring en innerlijke rust in balans komen. Voor toezichthouders blijven vaardigheden, professionaliteit en inhoudelijke kennis essentieel, maar ze komen pas volledig tot hun recht wanneer het ego geen stoorzender vormt. “Het vereist de volledige beheersing van je techniek, om die vervolgens ook weer los te kunnen laten,” aldus Remco.

Waarnemen zonder ruis

Een tweede kern van het taoïstisch kijken draait om waarneming. Waar in westerse tradities vaak wordt gezocht naar vaste categorieën en oordelen, benadrukt het taoïsme dat werkelijkheid voortdurend in beweging is. Remco koppelde dit aan het ‘vasten van het hart’: het bewust opschonen van vooroordelen, aannames en mentale filters die ons zicht vernauwen. Commissarissen zien volgens hem zelden hetzelfde, zelfs niet in dezelfde vergadering, juist daarom is het essentieel om te leren kijken met een bredere blik. Het vraagt om aandacht voor wat wordt gezegd, maar ook voor wat níét wordt gezegd.

Dynamiek, timing en de juiste interventie

In gesprek met de deelnemers verkende Remco wanneer nu wél en wanneer juist níet moet worden ingegrepen. Het taoïstische perspectief verwerpt rigide regels: interventies zijn altijd afhankelijk van context. Belangrijke indicatoren zijn weerstand, energieverlies en onbalans. Als het systeem nog niet rijp is voor een besluit, kan een toezichthouder alternatieve vragen stellen die ruimte creëren voor reflectie, bijvoorbeeld door te onderzoeken welke informatie nog ontbreekt of welke aannames impliciet meespelen. Het doel is niet vertragen om het vertragen, maar het vinden van het juiste moment: het punt waarop een kleine handeling grote impact kan hebben.

Ruimte voor spanning en eruptie

In de discussie kwam de vraag op hoe om te gaan met spanning of een stevige botsing in de boardroom. Vanuit taoïstisch perspectief hoeft een eruptie niet te worden vermeden; soms is het juist de natuurlijke ontlading van iets dat te lang is opgehoopt. Net zoals een storm die kortstondig raast en daarna ruimte laat voor helderheid, kan een conflictmoment binnen het toezicht een noodzakelijke reset zijn. De uitdaging schuilt niet in de eruptie zelf, maar in het vermogen om er niet in te blijven hangen. Zodra de spanning is weggevloeid, ontstaat er vaak opnieuw een open veld om met elkaar te onderzoeken wat de essentie van het vraagstuk is en hoe het toezicht verder kan worden versterkt.

Tot slot

Deze sessie maakte duidelijk hoe actueel en toepasbaar taoïstisch denken is voor commissarissen die opereren in complexe, dynamische contexten. Niet door meer te doen, maar door beter te zien en daardoor op het juiste moment precies genoeg te doen. Het gesprek bood inspiratie én praktische handvatten om toezicht te verrijken met aandacht, timing en innerlijke rust.