Wat moet de commissaris hierover weten?

De sessie begon met een opmerkelijke constatering van gespreksleider Onno Verkuyl: het voorgesprek met sprekers Joost Kramer en Marc ter Haar had hem “op een ander been gezet” en gezorgd voor enige rust in zijn denken over mondiale ontwikkelingen. Die persoonlijke reflectie bleek typerend voor wat de sessie als geheel bracht: afstand tot de dagkoers en diepgang in het begrijpen van structurele bewegingen. De vraag die centraal stond: hoe kunnen commissarissen en bestuurders de onrust in de Verenigde Staten duiden zónder zich te laten meeslepen door sentiment?

De gletsjers onder het nieuws

Joost Kramer opende met een analytisch raamwerk waarin hij vijf grote historische golven onderscheidt, deze bijeenkomst stonden daarvan centraal: de institutionele en de sociaal‑economische cyclus. Deze golven bewegen traag en zijn “als gletsjers”: nauwelijks zichtbaar van dag tot dag, maar bepalend voor de lange termijn.  

Een 80‑jarige cyclus van institutionele vernieuwing

De institutionele cyclus laat zien hoe het Amerikaanse staatsbestel zich steeds opnieuw vormt. De fasen sinds de 18e eeuw — de totstandkoming van de grondwet, de reconstructie na de Burgeroorlog en de opbouw van de moderne federale overheid na de Tweede Wereldoorlog — tonen telkens hetzelfde patroon: opbouw, vastloop en herinrichting.

Volgens Kramer staat het systeem opnieuw op een breekpunt. De federale overheid is formeel krachtig, maar in de praktijk stroperig en geregeld verlamd. De herhaalde sluitingen van de federale overheid zijn daar een zichtbaar voorbeeld van: “de instituties zijn er nog, maar de rek is eruit,” vat hij samen.  

Een 50‑jarige cyclus van economische ordening

Parallel aan deze politieke golf loopt een sociaal‑economische cyclus, met herkenbare fasen zoals de interventiegerichte Roosevelt‑periode en de deregulering van de Reagan‑jaren. Ook deze cyclus nadert zijn einde. Het bijzondere van deze tijd is dat beide grote ritmes — normaal niet synchroon — nu tegelijk aflopen. Die samenloop verklaart de huidige “perfect storm” van onrust, maar maakt deze juist voorspelbaar als onderdeel van een terugkerende transitie.

De economische werkelijkheid verschuift naar de staten

Waar Kramer de onderliggende structuur schetste, bracht Marc ter Haar, directeur van de American Chamber of Commerce, het perspectief vanuit het bedrijfsleven in. Hij wees erop dat de meeste Nederlandse organisaties een fundamentele misvatting hebben: veel zakelijke dynamiek in de VS speelt zich af op statelijk niveau, niet federaal.

Staten als Texas, Florida, Arizona en Louisiana groeien snel en concurreren openlijk om bedrijven. Ter Haar lichtte toe hoe staten ondernemers actief tegemoetkomen: “Governors zeggen soms letterlijk: als federale tarieven u raken, laat het weten, wij lossen het op met tax credits.” Deze verschuiving van Californië en New York naar zuidelijke staten biedt volgens hem juist kansen, mits organisaties bereid zijn de complexiteit van het statelijke systeem serieus te nemen.

Kijk door emotie en media heen

Zowel ter Haar als Kramer benadrukten dat veel Europese interpretaties van gebeurtenissen in de VS gekleurd worden door media, politieke stijl en persoonlijke voorkeuren. Ter Haar wees erop dat het Nederlandse publieke debat vaak “veel minder genuanceerd is dan de werkelijkheid,” en dat dit leidt tot onnodig Amerika‑mijdend gedrag in het bedrijfsleven.  

Kramer plaatste daarbij de kanttekening dat Amerikaanse politieke strijd van nature luidruchtig is. De toon, die in Europa snel als extreem wordt gezien, is historisch gezien eerder een gegeven dan een afwijking. Rumoer is onderdeel van het systeem, geen signaal van instorting. De gedeelde boodschap was helder: commissarissen moeten niet afgaan op de dagelijkse ruis, maar op structurele patronen.

Wat dit betekent voor commissarissen en bestuurders

Tijdens het gesprek werd regelmatig de vertaalslag gemaakt naar toezicht en bestuur. Drie conclusies springt eruit:

1. Amerika‑mijdend gedrag is niet rationeel: onzekerheid op federaal niveau betekent niet dat statelijke markten onwerkbaar zijn. Goede voorbereiding en lokale expertise zijn essentieel.
2. ESG‑thema’s zijn niet verdwenen: hoewel duurzaamheid en inclusie minder prominent zijn in Amerikaanse verslaggeving, blijven ze intern belangrijk — vooral omdat medewerkers hier waarde aan blijven hechten. “Employees eisen het gewoon,” aldus Ter Haar. 
3. Governance vraagt ook digitale discipline: in de discussie over afhankelijkheid van buitenlandse digitale systemen werd benadrukt dat toezichthouders zelf consistent veilige communicatiewijzen moeten gebruiken. Het gebruik van privé‑e‑mail voor vertrouwelijke informatie werd expliciet genoemd als risicovol.

Van complexiteit naar helderheid

De sessie maakte zichtbaar dat de huidige onrust in de Verenigde Staten geen teken is van afbrokkeling, maar van transitie. De grote cycli die het land al eeuwen kenmerken, bewegen opnieuw richting een fase van vernieuwing. Voor Nederlandse commissarissen ligt daar een belangrijke les: juist in complexe tijden is het nodig om voorbij sentiment te kijken en te begrijpen welke structurele bewegingen werkelijk van invloed zijn.

Amerika blijkt, bij nadere beschouwing, geen ongrijpbaar risico, maar een markt die zich blijft vernieuwen en waar kansen liggen voor wie bereid is dieper te kijken dan de headlines. GoedeMorgenCommissaris bood daarmee niet alleen inzicht, maar ook handelingsperspectief: rust, nuance en kennis vormen de basis voor verstandig toezicht in internationale context.

Voor meer informatie over ons wekelijks actualiteitenprogramma GoedeMorgenCommissaris zie hier.